Parametry prądnicy

1. Bieżące wartości

α = 0°
e = 0.000 V
e = N·B·S·ω·sin(α) = 0.000 V  |  Φ = B·S·cos(α) = 1.000 Wb
E_sk = 14.142 V
Wartość skuteczna: E_sk = E₀/√2 = 14.142 V

2. Obrót ramki (kąt α)

α = kąt między normalną n a wektorem B.
α = 0° → n równoległe do B → ramka prostopadła do B (płasko) → Φ = max, ale e = 0.
α = 90° → n prostopadłe do B → ramka równoległa do B (jak brzeszczot) → Φ = 0, ale e = MAX.

3. Sterowanie

5

4. Widok

linie pola B normalna n ramka oś obrotu wykres e(t)

📖 Teoria – rozwiń zagadnienie

Kliknij przycisk, aby rozwinąć wybrane zagadnienie. Możesz mieć otwartych kilka naraz.

Czym jest prąd przemienny?

Prąd przemienny (ang. alternating current, AC) to prąd, którego kierunek i wartość zmieniają się w czasie — najczęściej w sposób okresowy, sinusoidalny. W przeciwieństwie do prądu stałego (DC), który płynie cały czas w jednym kierunku, prąd przemienny „płynie raz w jedną, raz w drugą stronę".

Najczęściej spotykany przebieg to sinusoida:

i(t) = I₀ · sin(ωt + φ)

gdzie I₀ to amplituda (maksymalna wartość), ω — pulsacja, φ — faza początkowa. W sieci energetycznej w Polsce mamy 50 Hz — kierunek prądu zmienia się 100 razy na sekundę (dwa razy na okres: dodatni i ujemny półokres).

💡 Dlaczego AC wygrał z DC? Bo można go łatwo transformować — podnosić napięcie do przesyłu (mniejsze straty w liniach) i obniżać do użytku domowego. Transformatory nie działają dla prądu stałego.

Indukcja elektromagnetyczna – prawo Faradaya

Prąd przemienny w prądnicy powstaje dzięki zjawisku indukcji elektromagnetycznej, odkrytemu przez Michaela Faradaya w 1831 r. Prawo Faradaya mówi:

e = − N · dΦ/dt

gdzie e to chwilowa siła elektromotoryczna (SEM, napięcie indukowane), N — liczba zwojów, a dΦ/dt — szybkość zmiany strumienia magnetycznego.

Innymi słowy: jeśli strumień magnetyczny przez cewkę się zmienia, to w cewce indukuje się napięcie. Im szybciej zmienia się strumień, tym większe napięcie. Jeśli strumień jest stały — napięcia nie ma.

W prądnicy strumień zmieniamy w sposób ciągły, obracając ramkę w stałym polu magnetycznym. Kąt między B a normalną ramki zmienia się w czasie, więc strumień Φ(t) = B·S·cos(α(t)) też się zmienia — a jego pochodna po czasie daje napięcie.

🔑 Kluczowa intuicja: prąd przemienny nie „powstaje" z niczego — powstaje z ruchu. W prądnicy obraca się ramka (albo magnes), a zmieniający się strumień indukuje napięcie. Zatrzymaj ramkę — napięcie znika.

Skąd się bierze kształt sinusoidalny?

To bardzo ważne pytanie. Odpowiedź tkwi w geometrii obrotu.

α to kąt między normalną n (wektorem prostopadłym do płaszczyzny ramki) a wektorem indukcji B.

Strumień przez ramkę zależy od tego kąta:

Φ(t) = B · S · cos(α(t))

Gdy ramka obraca się ze stałą prędkością kątową ω, kąt rośnie liniowo: α(t) = ωt. Zatem:

Φ(t) = B · S · cos(ωt)

Napięcie indukowane to pochodna strumienia po czasie (z prawa Faradaya, dla N zwojów):

e(t) = − N · dΦ/dt = N · B · S · ω · sin(ωt)

Pochodna cos(ωt) to −ω·sin(ωt) — i stąd właśnie bierze się sinusoida. Amplituda napięcia wynosi:

E₀ = N · B · S · ω

Czyli: im więcej zwojów, im silniejsze pole, im większa ramka i im szybciej się obraca — tym większe napięcie.

🔑 Kluczowa intuicja: napięcie jest największe, gdy ramka tnie linie pola najszybciej — czyli gdy jej płaszczyzna jest równoległa do B, a więc normalna n jest prostopadła do B (α = 90°). Wtedy strumień przez ramkę jest zerowy, ale zmienia się najszybciej. I odwrotnie — gdy ramka jest prostopadła do B (normalna n równoległa do B, α = 0°), strumień jest maksymalny, ale chwilowo się nie zmienia, więc e = 0.

Okres, częstotliwość i pulsacja

ω = 2π · f = 2π / T

W Polsce sieć ma f = 50 Hz, więc T = 20 ms i ω = 100π ≈ 314 rad/s.

f = p · n / 60

gdzie p — liczba par biegunów, n — prędkość obrotowa [obr/min]. Dla 50 Hz i jednej pary biegunów wirnik musi się kręcić z prędkością 3000 obr/min.

Wartość skuteczna (RMS)

Wartość skuteczna to taka wartość prądu stałego, która wydzieliłaby w rezystorze taką samą moc co dany prąd przemienny. Dla sinusoidy:

I_sk = I₀ / √2 ≈ 0,707 · I₀
U_sk = U₀ / √2 ≈ 0,707 · U₀

Dlatego mówimy, że w gniazdku jest 230 V — to wartość skuteczna. Amplituda wynosi wtedy U₀ = 230·√2 ≈ 325 V.

Prądnica trójfazowa

W praktyce energia jest przesyłana jako prąd trójfazowy. Trzy cewki rozmieszczone co 120° generują sinusoidy przesunięte w fazie:

e₁(t) = E₀ · sin(ωt)
e₂(t) = E₀ · sin(ωt − 120°)
e₃(t) = E₀ · sin(ωt − 240°)

Zalety: stała moc chwilowa, oszczędność przewodów, łatwe pole wirujące, dwa napięcia (fazowe i międzyfazowe).

🔌 W Polsce: fazowe 230 V, międzyfazowe 400 V. 400/230 = √3.

Zastosowania i ciekawostki