e = N · B · S · ω · sin(α) • α = kąt między normalną n a B • przeciągnij myszką, aby obrócić scenkę 3D • kółko myszy = zoom
Kliknij przycisk, aby rozwinąć wybrane zagadnienie. Możesz mieć otwartych kilka naraz.
Prąd przemienny (ang. alternating current, AC) to prąd, którego kierunek i wartość zmieniają się w czasie — najczęściej w sposób okresowy, sinusoidalny. W przeciwieństwie do prądu stałego (DC), który płynie cały czas w jednym kierunku, prąd przemienny „płynie raz w jedną, raz w drugą stronę".
Najczęściej spotykany przebieg to sinusoida:
gdzie I₀ to amplituda (maksymalna wartość), ω — pulsacja, φ — faza początkowa. W sieci energetycznej w Polsce mamy 50 Hz — kierunek prądu zmienia się 100 razy na sekundę (dwa razy na okres: dodatni i ujemny półokres).
Prąd przemienny w prądnicy powstaje dzięki zjawisku indukcji elektromagnetycznej, odkrytemu przez Michaela Faradaya w 1831 r. Prawo Faradaya mówi:
gdzie e to chwilowa siła elektromotoryczna (SEM, napięcie indukowane), N — liczba zwojów, a dΦ/dt — szybkość zmiany strumienia magnetycznego.
Innymi słowy: jeśli strumień magnetyczny przez cewkę się zmienia, to w cewce indukuje się napięcie. Im szybciej zmienia się strumień, tym większe napięcie. Jeśli strumień jest stały — napięcia nie ma.
W prądnicy strumień zmieniamy w sposób ciągły, obracając ramkę w stałym polu magnetycznym. Kąt między B a normalną ramki zmienia się w czasie, więc strumień Φ(t) = B·S·cos(α(t)) też się zmienia — a jego pochodna po czasie daje napięcie.
To bardzo ważne pytanie. Odpowiedź tkwi w geometrii obrotu.
α to kąt między normalną n (wektorem prostopadłym do płaszczyzny ramki) a wektorem indukcji B.
Strumień przez ramkę zależy od tego kąta:
Gdy ramka obraca się ze stałą prędkością kątową ω, kąt rośnie liniowo: α(t) = ωt. Zatem:
Napięcie indukowane to pochodna strumienia po czasie (z prawa Faradaya, dla N zwojów):
Pochodna cos(ωt) to −ω·sin(ωt) — i stąd właśnie bierze się sinusoida. Amplituda napięcia wynosi:
Czyli: im więcej zwojów, im silniejsze pole, im większa ramka i im szybciej się obraca — tym większe napięcie.
f = 1/T.ω = 2π·f = 2π/T.W Polsce sieć ma f = 50 Hz, więc T = 20 ms i ω = 100π ≈ 314 rad/s.
gdzie p — liczba par biegunów, n — prędkość obrotowa [obr/min]. Dla 50 Hz i jednej pary biegunów wirnik musi się kręcić z prędkością 3000 obr/min.
Wartość skuteczna to taka wartość prądu stałego, która wydzieliłaby w rezystorze taką samą moc co dany prąd przemienny. Dla sinusoidy:
Dlatego mówimy, że w gniazdku jest 230 V — to wartość skuteczna. Amplituda wynosi wtedy U₀ = 230·√2 ≈ 325 V.
W praktyce energia jest przesyłana jako prąd trójfazowy. Trzy cewki rozmieszczone co 120° generują sinusoidy przesunięte w fazie:
Zalety: stała moc chwilowa, oszczędność przewodów, łatwe pole wirujące, dwa napięcia (fazowe i międzyfazowe).
400/230 = √3.